در نمىآيد . و أنطقهم ببيانه . يعنى : و گويا گردانيد ، علما و عرفا را به بيان كردن ذات و صفات خودش ، به دلائل عقليّه و نقليّه ، از براى ارباب كفر و طغيان و صاحبان جهل و عصيان ، كه راه به حضرت او نبرده‌اند و به ذات و صفات او به قدر مقدور ، شناسائى بهم نرسانده‌اند ، يا به اين معنى كه بيان كنند احكام دين را ، از واجبات و مستحبّات و مكروهات و محرّمات ، از براى مكلَّفين . در بعضى از نسخ « بثنائه » است ، بثاى مثلَّثهء فوقانيّه ، بعد از باى موحّده ، و معنى اين فقره بنا بر اين نسخه ، چنين مىشود كه : آن چنان خداوندى كه گويا گردانيد ، علما و عرفا را به گزاردن و بجا آوردن ثنا و شكر بارى تعالى ، و نسخهء ثانى به از اوّل است ، چه نسخهء اولى ، في الجملة اشتمال بر تفكيك ضمير دارد و ثانى نه ، وجه تخصيص اداى شكر ، بنا بر اين نسخه به علما ، آن است كه اداى شكر موقوف است به معرفت مشكور ، چرا كه معنى شكر ، بيان كردن صفات كماليّهء مشكور است ، اگر مشكور واجب است ، فراخور واجب و اگر ممكن است ، فراخور ممكن ، و اين معرفت و تميز ميسّر نيست مگر به علم ، چنان كه مشهور است كه در عهد يكى از انبيا عليهم السّلام عابد جاهلى در دامنهء كوهى پر آب و سبزه معبدى داشته و در همهء اوقات مشغول عبادت بوده . بر سبيل اتّفاق روزى آن پيغمبر را ، گذار به آن جا مىافتد و عابد را اكثر اوقات ، مشغول عبادت مىبيند و استعلام مرتبهء او را از « علَّام الغيوب » مسألت مىنمايد ، از جناب احديّت وحى به او مىرسد كه با او متكلَّم شود ، تا حال و مرتبهء او به تو ظاهر شود ، حضرت پيغمبر نزديك او شد و گفت : خوشا حال تو اى عابد ، كه از خلق عالم انزوا اختيار كرده و به چنين جائى بسر مىبرى و به عبادت حقّ مشغولى ، عابد گفت : آن چه گفتى حقّ است ، امّا كاش اينجا حيوانى بود كه از اين علف مىخورد ، تا ضايع نمىشد و مدّتى است كه از خداى تعالى در خواست مىكنم كه حمار خود را به اينجا فرستد ، تا از اين علف منتفع شود ، مستجاب نمىشود . و ندانسته بود كه حضرت بارى ، عزّ اسمه ، غنىّ مطلق است و احتياج ، منافى غناى مطلق است و معلوم است كه چنين شكر ، عين كفران است و همچنين عبادت ، عين ضلالت و خسران . و شغلهم بخدمته . و مشغول گردانيد علما را به خدمت خود ، كه هدايت و راهنمائى مكلَّفين باشد ، يا آن كه مراد از « خدمت » عبادت باشد به قرينهء فقرهء تاليه .